نگاهی به مجموعه داستان «خیابان پیر»
نوشته اکبر صحرایی
انگار این خصلت زمانه را نمی شود تغییر داد که هر چه از زمان وقوع یک حادثه یا موضوع می گذرد، به همان میزان به تعداد علاقه مندان یا به عبارت دیگر وارثان آن موضوع افزوده می شود. در این میان، موضوع هشت سال دفاع مقدس ملت ایران در برابر دشمن هم نمی تواند از این قاعده مستثنی باشد. حالا که سال ها از پایان جنگ می گذرد: سال به سال به تعداد نویسندگان تازه نفس که به طور اختصاصی از جنگ می نویسند افزوده می شود. گویی بعد از سال ها دل نگرانی از نبود جریان پایدار در این حوزه، حالا کم کم اهالی این بخش از ادبیات داستانی معاصر کشورمان، یکی یکی از راه می رسند تا این جمع علاقه مند در آینده نزدیک حلقه مستحکم نویسندگان حوزه دفاع مقدس را تشکیل دهند.
متعاقب آن خوانندگان با آثار متنوعی در این حوزه مواجه می شوند. یکی از این نویسندگان تازه نفس، نویسنده پرکار و مستعد شیرازی، اکبر صحرایی است که به تازگی مجموعه داستان «خیابان پیر» از وی توسط نشر شاهد در تهران چاپ و منتشر شده است.
صحرایی در این کتاب هم مانند آثار قبلی اش به سراغ آدم هایی رفته که به نوعی خاطرات ذهنشان با موضوع دفاع مقدس گره خورده است. شخصیت های داستانی او اغلب افرادی از طبقه متوسط اجتماع هستند که در برهه ای از تاریخ معاصر کشورمان، به اقتضای زمان دست از تعلقات مادی و روزمره زندگی کشیده و در جبهه های جنگ حاضر شده اند. در این راه سختی ها کشیده، پایداری ها کرده و اغلب حماسه ها آفریده اند. البته شخصیت های معمولی و ساده هم در داستان های صحرایی یافت می شوند که بر حسب وظیفه، هر آن چه در صحنه های نبرد به آنها سپرده شده انجام وظیفه کرده اند. مانند نیروهای خدماتی در جبهه ها که به نوعی فعالیت های تدارکاتی داشته اند و به هیچ وجه نمی توان نقش این گونه افراد را در پیشبرد اهداف دفاعی کشور در آن زمان نادیده گرفت.
کتاب «خیابان پیر» شامل 20 داستان کوتاه است که تقریبا تمامی آنها با موضوع جنگ ارتباط دارند. البته این ارتباط گاه به واسطه حضور شخصیت هایی که به طور مستقیم در میدان های جنگ نقش داشته اند، پر رنگ تر است و در موارد دیگر که وابستگان این افراد (مانند همسر، مادر و فرزند) به عنوان شخصیت محوری انتخاب شده اند، تا حدودی کم رنگ تر شده است. با این حال فضای متاثر از هشت سال دفاع مقدس تقریبا در همه داستان های کتاب قابل لمس است.
بر خلاف کتاب قبلی اکبر صحرایی (آنا هنوز می خندد) که در آن داستان های کوتاه به رغم استقلال، پیوستگی خاصی با هم داشتند، در کتاب جدید این نویسنده، سعی شده داستان ها از فضاهای متفاوتی برخوردار باشند تا تنوع دیدگاه شخصیت ها در آنها لحاظ شود.
از تکنیک های نویسندگی رایج که در این کتاب به دفعات از آن استفاده شده، فرم روایت به کمک تداعی است که نشانه های به جا مانده از دوران دفاع مقدس این امکان را برای نویسنده فراهم کرده است.
او گاه با کمک یک تصویر متعلق به آن سالها به دل وقایع آن زمان سفر می کند و داستان مورد نظر خود را متناسب با آن موقعیت طراحی می کند و پیش می برد. رد و بدل کردن یک خاطره بین شهروندانی که در زمانه اکنون زندگی می کنند هم اغلب دستمایه آثار نویسنده است.
در داستان کوتاه «شب لعنتی» از این مجموعه، یک نامه زمینه ساز شکل گیری یک داستان شده است. "نامه را روی چشم مالید. راننده را پایید. هق هق کرد. «قول می دم هر جا باشی، بیام و پیدات کنم. به پاهات می افتم. همه چیز را می گم بهت. جبران می کنم...»"(ص 10)
نویسنده در اکثر داستان ها سعی کرده از طرح های ساده و به دور از پیچیدگی های مرسوم در اکثر داستان های این زمانه استفاده کند. همچنین نثر ساده و بی آلایشی را برای روایت داستان هایش برگزیده است. به عبارت دیگر اکبر صحرایی شیوه صمیمی تری برای ارتباط با مخاطب انتخاب کرده و آن را به تمام اجزای داستان هایش تسری داده است.
شخصیت های داستانی این نویسنده، از میان آدم های کوچه و بازار انتخاب شده که گاه علاوه بر شخصیت مستقلی که دارند، به یک تیپ اجتماعی آشنایی نزدیک می شوند. این موضوع در وهله اول برای نویسنده دو دستاورد مهم دارد. اول اینکه طیف وسیعی از مخاطبان می توانند با این داستان ها ارتباط برقرار کنند و در مرحله دوم تثبیت یک نوع نگاه مستقل را برای نویسنده به ارمغان می آورد.
در مجموع، کتاب «خیابان پیر» نشان می دهد اکبر صحرایی برای تداوم کارش در این عرصه با برنامه ریزی و پشتوانه ذهنی غنی آمده است و تصمیم دارد نام خود را به عنوان یکی از نویسندگان داستان جنگ در ادبیات داستانی معاصر تثبیت کند و برای رسیدن به این هدف اقدامات لازم را با انتشار چند مجموعه داستان تقریبا قابل تامل انجام داده است.
کتاب «خیابان پیر» شامل داستان های کوتاه «شب لعنتی»، «صدای در»، «عطر فروش»، «آنا هنوز هم می خندد»، «پسرتان را تنها نمی گذارم»، «گریه»، «تلفن»، «نامه های صلیب سرخ»، «چشمان عسلی»، «آدم هم پوست می اندازد» و... است.
چاپ اول این کتاب با تیراژ 3000 نسخه در 120 صفحه منتشر شده است.