در خانه هنرمندان بودم كه از نشستی به عنوان نشست مطبوعاتی نمایشگاه عكس “ آبان گان” ، نمایشگاه عكس های هدیه تهرانی كه در خانه هنرمندان برگزار می شد به صورت كاملا اتفاقی مطلع شدم، و چون مدتی بود می خواستم درباره این نمایشگاه مطلبی منتشر كنم در آن حضور پیدا كردم. مطالبی در این جلسه گفته شد كه سمت و سوی نظر من را نسبت به این نمایشگاه تا حدود زیادی تغییر داد. نگارش مطلب زیر تنها بهانه ای برای پرداختن به این جلسه و تلنگری است به …
ای كاش هدیه تهرانی نبودم!!
اول آنكه برگزاری یك نمایشگاه عكس به طور مسلم برای هركسی آزاد است، همچنانیكه یك عكاس حرفه ای نمایشگاه برگزار می كند، یك آماتور رشته عكاسی چه شغل اصلی اش مكانیك باشد چه بقال و چه بازیگر حق آن را دارد كه نمایشگاهی از آثارش برگزار كند و اگر غیر این باشد غلط است. حال در نمایشگاه خانم تهرانی وضع ارائه نمایشگاه به قدری متفاوت است كه سوالات عدیده ای را در ذهن مخاطب حرفه ای عكاسی مطرح می كند و نه مخاطبانی كه اولین حضورشان در خانه هنرمندان و یا حتی در یك گالری مرهون نمایشگاه خانم تهرانی است. سوالات به حدی زیاد است كه هرچه سعی كردن سامانی به آنها بدهم تا بشود همه را مطرح كرد، حاصل نشد و به ناچار چند سوال عمده را مطرح می كنم، نخست آنكه آیا براستی خانه هنرمندان ایران حاضر است این فضای وسیع را در اختیار هر كسی قرار دهد ؟ اگر این گونه باشد كه بعید است با تاكید بر روی عین، بنده می گویم تنبلی از امثال من بوده است كه وقت خود را صرف تعیین وقت برای یك گالری برای یك نمایشگاه گروهی می كردیم. خاطرم هست حدود دو سال پیش “مانسا یووان” عكاس جوان و با تجربه كوربیس كه نمایشگاهی در خانه هنرمندان برپا كرده بود مكانی بهتر از تالار انتظامی در طبقه فوقانی نصیب اش نشده بود. هرچند مقایسه سطح به سطح كاری غلط است ولی مقایسه من ازآن باب است كه مردم ما بهتر است با چه كارهایی به خانه هنرمندان بیایند و با چه كارهایی نیایند، سیاست كلی خانه هنرمندان باید آشتی دادن مردم با هنر باشد و كسی كه به خاطر اسم هدیه تهرانی به این مكان می آید اشكالی ندارد بیاید ولی در كنار این اسم آثاری را ببیند كه اگر اسم تهرانی در زیر آنها با پلاكی فلزی چسبانده نشده ولی ارزشی دیداری و حسی برای او ایجاد كند ورود او را به این خانه خوش آمد بگوید نه مانند پتك بر سر او بكوبد كه این یك مراقبه است و ممكن است شما چیزی از آن نفهمید، حضور یك اسم می تواند مهم باشد، حتی اگر آثاری با كیفیتی نازل را ارائه كند فرصتی مغتنم است برای هنرمندان تا مجال این را داشته باشند كه در كنار این اسم مردم را با سطح والایی از هنر یك پله بالتر ببرند، و شاید خانم تهرانی كمی موضع ترس به خود گرفته اند تا تمام اطراف از غیر خالی شود. باید توجه داشت نام هایی كه این سالها شنیده می شود در كنار اسم عكاسی است و این را باید مغتنم دانست برای چه كسی جذاب نیست كه بداند اگر بیضائی عكس بگیرد قابها را چگونه می بیند ؟ اگر عكاسی در هفتاد سال پیش هم به این سهل الوصولی بود مطمئن باشید ما با آثارعكاسی پیكاسو هم به نمایشگاه می رفتیم؟ و اگر خوب بود لذت می بردیم و اگر بد یاد نقاشیهای خوبش می افتادیم. اتفاقی كه در نمایشگاه هدیه تهرانی برای فیلمهای “اصغر فرهادی” و “افخمی” می افتد از همین نوع است، عكس های هدیه تهرانی بهانه خوبی است برای آنكه درباره كارنامه بازیگری اش بحث شود و بعد در كنار آن آثاری فاخر مثلا از” نیكول فریدنی” را دید و درست همین جاست كه سوال دوم مطرح می شود.
آیا سازمان میراث فرهنگی بهتر نیست به امثال “فریدنی” و “ازناوه” وام بدهد تا به عكاسی كه برای اولین بار آن هم از روی علاقه شخصی دست به عمل عكاسی برده است؟ و آیا در اساس سازمان میراث فرهنگی سازمانی حمایتی است یا یك سازمان مالی شبه بانكی است كه می تواند وام دهد؟ در كل مشكل اصلی آن جایی آغاز می شود كه خانم تهرانی می گوید در كل فروش این نمایشگاه برای من ارزشی ندارد فارغ از آن كه قیمت گزاری بر روی آثار مؤید این نكته هست كه حرف تهرانی نمی تواند حامل تمام معنا باشد، ولی نكته آن جاست كه تهرانی برای این نمایشگاه هزینه ای نكرده است تا برایش مهم باشد چقدر می فروشد و در واقع خانه هنرمندان و میراث فرهنگی دست به دست هم داده اند تا آثار عكاسی هدیه تهرانی را به سرعت ارائه كنند در حجمی كه نه حوصله یك نمایشگاه است و نه در سطح ارزشی یك موزه، خانم تهرانی به واقع باید از شخص شما پرسید فخر فروشی مالی به جامعه ای كه بعد از سالها سختی كشیدن و تلاش كردن در یك عرصه با فروش نمایشگاهی آثارش زندگی می كند، آن هم در قیمت هایی كه شما مطمئنا برای آن ارزشی قائل نیستید آن هم در خانه این جامعه كه شما را با هیبتی جدید در پز یك عكاس می بیند به تمسخر گرفتن آن ها نیست؟ این رفتار كه هنوز از راه نرسیده بر مسند ارائه احكام تازه در روش ارائه آثار هنری به هنرمندان هستید(مشكلات ارائه آثار در این نمایشگاه بسیار زیاد بود كه در مجال این یادداشت نمی گنجید)، این كه با تفاخر از پنج سال مراقبه خود صحبت می كنید و هنرمندانی را كه با بیش از چهل یا پنجاه سال را نادیده می گیرید است كه آنها را می آزارد. مگر نمی شود آثار نیكول فریدنی را در این ابعاد ارائه داد آن هم با وام میراث فرهنگی ؟ و چقدر دوستتان داشتم اگر می شنیدم كه هدیه تهرانی در حال برگزاری نمایشگاهی ازآثار بزرگان عكاسی است.از نظر من درج نوشته “عكاسی ممنوع” بر سردر ورودی هر سالن نشان از فاصله شما با جامعه و ذات عكاسی است و دلایلی مسخره تر از آن در علت درج این نوشته كه نشان فاصله شما با نمایشگاه های روز دنیاست. خانم تهرانی یك شبه ره صد ساله رفتن خطاست. خانم ترهنی اگر شما هدیه تهرانی نبودید(آنگونه كه مظلومانه در نشست مطبوعاتی آرزو كردید) آنوقت اصلا نشستی اتفاق می افتاد.مشكل در ارائه آثار عكاسی توسط شما نیست همچنانیكه در اول اشاره كردم، مشكل در ان ادعایی است كه می گویید ندارید، مشكل در رفتار است.